รู้แล้วน้ำอะไรที่อยู่ใน หม้อสัมฤทธิ์หัวกระเทียม อายุ 2,000 ปี

นักโบราณคดีและนักวิทยาศาสตร์จีนสร้างความฮือฮาในแวดวงโบราณคดี หลังสามารถยืนยันได้ว่า ของเหลวที่ถูกเก็บรักษาอยู่ภายใน “หม้อสัมฤทธิ์หัวกระเทียม” ซึ่งมีอายุกว่า 2,000 ปี คือสุราโบราณที่ผลิตจากการหมักธัญพืช โดยมีต้นกำเนิดย้อนกลับไปถึงยุคจ้านกั๋ว หรือยุครณรัฐของจีน ระหว่าง 475-221 ปีก่อนคริสต์ศักราช

 

 

หม้อสัมฤทธิ์ดังกล่าวถูกค้นพบภายในหลุมศพแห่งหนึ่งในแหล่งสุสานซ่านเจียปู่ เมืองกู้หยวน เขตปกครองตนเองหนิงเซี่ยหุย ทางตะวันตกเฉียงเหนือของจีน ซึ่งเป็นพื้นที่สุสานในสมัยรัฐฉิน และตั้งอยู่ใกล้กับแนวกำแพงเมืองจีนที่สร้างขึ้นในยุครณรัฐ โดยจากการขุดค้นจนถึงปี 2024 พบหลุมศพในพื้นที่ดังกล่าวแล้ว 183 แห่ง

 

หม้อสัมฤทธิ์หัวกระเทียม ถือเป็นโบราณวัตถุที่มีเอกลักษณ์ของวัฒนธรรมรัฐฉิน และเชื่อกันว่าในอดีตมักถูกนำมาใช้สำหรับบรรจุสุรา โดยหม้อที่ค้นพบครั้งนี้อยู่ในสภาพค่อนข้างสมบูรณ์ แม้ไม่มีฝาปิด แต่ภายในยังมีผืนผ้าช่วยปิดผนึก ขณะที่ด้านนอกถูกเคลือบด้วยชั้นโคลนอินทรีย์ จนเกิดเป็นระบบปิดผนึกสองชั้นแบบโบราณ ช่วยรักษาของเหลวภายในให้คงอยู่ได้นานกว่า 2,000 ปี

 

นักโบราณคดีต้องใช้มีดผ่าตัดและแหนบที่ผ่านการฆ่าเชื้อ ค่อย ๆ เปิดชั้นผนึกอย่างระมัดระวัง ก่อนเก็บตัวอย่างของเหลวใสสีเขียวอมฟ้าอ่อนออกมาได้ประมาณ 3,740 มิลลิลิตร โดยของเหลวดังกล่าวแทบไม่มีกลิ่น และมีตะกอนอยู่เพียงเล็กน้อย

 

ในเบื้องต้น นักโบราณคดีสันนิษฐานว่าของเหลวอาจเป็นสุราที่ผลิตขึ้นในสมัยรัฐฉินเมื่อกว่า 2,000 ปีก่อน แต่เพื่อให้ได้ข้อสรุปที่แน่ชัด จึงส่งตัวอย่างเข้าสู่กระบวนการวิเคราะห์ทางวิทยาศาสตร์อย่างละเอียด โดยคณะวิจัยที่นำโดย เวินรุ่ย ศาสตราจารย์จากคณะมรดกวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยซีเป่ย ใช้เทคนิคการตรวจสอบความแม่นยำสูงหลายรูปแบบ

 

หนึ่งในเทคนิคที่นำมาใช้ ได้แก่ การวิเคราะห์ด้วยอินฟราเรดสเปกโตรสโคปี (Infrared Spectroscopy) การวิเคราะห์ด้วยเครื่องลิควิดโครมาโทกราฟี-แมสสเปกโตรมิเตอร์ (LC-MS) รวมถึงการวิเคราะห์ไมโครฟอสซิล เพื่อค้นหาองค์ประกอบและร่องรอยของวัตถุดิบที่ใช้ผลิตของเหลวโบราณดังกล่าว

 

ผลการตรวจสอบพบสารประกอบโมเลกุลขนาดเล็กมากกว่า 2,000 ชนิด ในตัวอย่างของเหลว และจำแนกสารประกอบได้ 24 ประเภท ซึ่งรวมถึงกรดอินทรีย์ กรดอะมิโน และคาร์โบไฮเดรต นอกจากนี้ยังพบรูปแบบการกระจายตัวของกรดอินทรีย์ที่สอดคล้องกับเหล้าข้าวเหลืองที่ผ่านกระบวนการบ่มเร่ง

 

หลักฐานดังกล่าวทำให้นักวิจัยสามารถยืนยันได้ว่า ของเหลวภายในหม้อสัมฤทธิ์เป็น สุราที่เกิดจากการหมักธัญพืช ไม่ใช่เพียงของเหลวธรรมดาที่ถูกเก็บรักษาไว้ภายในภาชนะโบราณ

 

นอกจากนี้ การวิเคราะห์ยังตรวจพบเม็ดแป้งจาก ข้าวสาลีและข้าวบาร์เลย์ จำนวนมาก รวมถึงยีสต์ในปริมาณสูง และซากหินพืช หรือ Phytoliths จากพืชในกลุ่มข้าวสาลี ซึ่งเป็นหลักฐานสำคัญที่ช่วยบ่งชี้ถึงวัตถุดิบที่ใช้ในการผลิตสุราโบราณชนิดนี้

 

การค้นพบดังกล่าวถือเป็นหลักฐานสำคัญที่สะท้อนให้เห็นถึงความก้าวหน้าด้านเทคนิคการหมักและการผลิตสุราจากธัญพืชของชาวจีนในยุคโบราณ อีกทั้งยังช่วยยืนยันว่าการผลิตสุราจากธัญพืชมีประวัติศาสตร์ที่ยาวนานในดินแดนจีน

 

นักวิจัยมองว่า ข้อมูลจากสุราโบราณและหม้อสัมฤทธิ์ใบนี้ยังสามารถนำไปใช้ศึกษาต่อยอดเกี่ยวกับ การเกษตร วัฒนธรรมอาหาร และเทคโนโลยีการผลิตในยุคก่อนราชวงศ์ฉิน ซึ่งเป็นช่วงเวลาก่อนการสถาปนาราชวงศ์ฉินในปี 221 ปีก่อนคริสต์ศักราช

 

จากของเหลวที่ถูกปิดผนึกอยู่ในหม้อสัมฤทธิ์มานานกว่า 2,000 ปี จึงกลายเป็นหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่เปิดหน้าต่างให้เห็นว่า ผู้คนในจีนยุคโบราณมีความรู้และเทคนิคในการผลิตสุราจากธัญพืชที่ซับซ้อนกว่าที่เคยเข้าใจกัน

 

(แฟ้มภาพซินหัว : นักวิจัยศึกษาตัวอย่างจากหม้อสัมฤทธิ์ที่สถาบันโบราณวัตถุและโบราณคดีหนิงเซี่ย เขตปกครองตนเองหนิงเซี่ยหุยทางตะวันตกเฉียงเหนือของจีน วันที่ 10 ส.ค. 2026)